Nồi Canh Chua Ngày Chủ Nhật — Truyện ngắn về ba tùy miên

Cái nồi nhôm móp quai là của má bà Lan để lại. Thuở nhỏ, bà nấu canh chua, má thường nếm rồi đặt muỗng xuống: “Mặn”, hoặc “Thiếu chua”. Bà nhớ tiếng muỗng ấy hơn cả mùi canh.

Sáng Chủ nhật, bà ra chợ Hạnh Thông Tây từ sớm. Bốn tháng rồi Tùng mới về ăn cơm. Tối thứ năm, con nhắn: “Chủ nhật con về, má nấu canh chua nha.” Bà đọc đi đọc lại, lòng vui ấm. Bà chọn cá lóc, bạc hà, thơm, me thật kỹ. Cô bán cá hỏi: “Nấu cho ai mà kỹ vậy?” Bà cười: “Con trai tôi mê món này lắm!”

Ông Minh thấy vợ đi lại tất bật, kéo ghế đến gần bếp: “Bà nghỉ chân chút đi, đầu gối lại đau.” Bà cười: “Chờ con về ăn một bữa, mệt gì!” Bà vui vì con sắp về. Nhưng trong đầu, bà còn hình dung Tùng sẽ nói: “Má nấu ngon nhất.” Bà chưa nhận ra mình đang chờ câu ấy nhiều đến thế.

Đến trưa, Tùng và Vy về. Vy mang trái cây, hỏi thăm đầu gối của mẹ. Tùng ăn liền hai tô, đôi lúc liếc điện thoại vì công việc. Thấy con ăn ngon, bà Lan vui; thế mà lòng bà vẫn chờ một lời khen thành tiếng.

Vy nếm canh rồi nhẹ nhàng nói: “Canh má ngon, chỉ hơi mặn chút. Bác sĩ dặn anh Tùng ăn lạt, má ạ.” Tiếng muỗng đặt xuống chén khẽ kêu. Bà Lan bỗng nhớ căn bếp cũ và cái muỗng của má. Ngực bà nóng ran. Bà đáp: “Ừ, lần sau má nhớ”, rồi vào bếp mở vòi nước để giấu tiếng thở dài.

Tùng thấy mẹ đứng dậy, định theo vào bếp thì điện thoại reo. Vy nghĩ mẹ mệt sau buổi nấu nướng. Không ai có ý làm bà buồn. Nhưng lời góp ý đã chạm vào ký ức cũ và điều bà đang mong đợi.

Chiều ấy, Tùng phải về sớm vì việc công ty. Ông Minh gom chén, nói: “Vy lo cho sức khỏe Tùng, chứ đâu chê bà.” Bà Lan nghe thành lời bênh con dâu: “Tôi nấu cho nó ba mươi năm, giờ người ta dạy tôi nêm nếm!” Ông định nói thêm rồi thôi.

Chín giờ tối, bà rửa chén mà ngực vẫn nóng. Mười giờ, bà nghĩ: “Nó chê mình.” Mười một giờ, thấy ông Minh im lặng, bà lại nghĩ: “Cha con nhà này chẳng ai hiểu mình.” Đến nửa đêm, từ một lời góp ý, bà đã tự dựng nên nỗi sợ: “Mình mất con rồi.” Mỗi ý nghĩ làm lòng bà nặng thêm.

Một giờ sáng, bà mở hộp bánh pía ăn dù không đói. Vị ngọt chỉ làm dịu lòng chốc lát. Đến 1 giờ 15, bà nhắn cho Tùng: “Lần sau má khỏi nấu. Tụi con ăn ngoài cho lạt.” Tin báo “Đã xem” hiện lên; bà chờ, không có lời đáp.

Lên phòng, bà thấy ông Minh cầm ly nước, tay run làm nước đổ ra nệm. Ông nói: “Dạo này tay tôi cứ tê tê.” Bà vẫn nghĩ đến tin nhắn, chỉ đáp: “Ông nghỉ đi.” Ông nhìn bà một lúc rồi đặt ly xuống.

Lúc đầu bà khó chịu vì lời nói trái ý. Rồi bà nghĩ đi nghĩ lại, giận thêm và gửi một tin nhắn làm người thân đau lòng. Kinh Mũi Tên (SN 36.6) dùng hình ảnh “mũi tên thứ hai” để nói về nỗi khổ do phản ứng thêm trước điều đau đớn. Bà Lan có thể học cách nhận ra phản ứng ấy trước khi nói hoặc làm điều mình sẽ hối tiếc.

Ba tuần trôi qua. Tùng ngại gọi vì không biết mẹ còn giận không; bà Lan cũng nhất quyết không gọi trước. Bà nói với bà Tư hàng xóm: “Tôi hết giận rồi, bình an lắm.” Nhưng bà ít cười, nấu cơm qua loa, ngồi xem phim và lướt điện thoại hàng giờ.

Bà Tư rủ: “Chủ nhật đi nghe Sư giảng về cảm thọ với tôi.” Bà Lan lắc đầu: “Tôi chẳng còn thiết gì.” Bà Tư không ép, chỉ nói: “Không giận chưa chắc đã là hết khổ, chị à.”

Ông Minh ngày một ít nói. Trưa thứ ba, ông làm rơi đũa hai lần. Bà bảo ông cẩn thận rồi nhìn lại màn hình. Tối thứ năm, ông muốn lấy điều khiển ti-vi mà nói vấp: “Bà đưa tôi cái… cái…” Bà đưa đồ cho ông, không nhìn kỹ nét mặt. Tối thứ sáu, ông nói: “Tay tôi yếu, miệng cũng lạ.” Bà đáp: “Mai mình đi khám nhé”, nhưng rồi mải xem điện thoại, không sắp xếp được.

Sáng thứ bảy, tiếng ngã nặng vang lên từ nhà tắm. Bà chạy đến, thấy ông Minh nằm trên nền gạch, nói khó và không nhấc nổi một bên tay. Bà gọi cấp cứu ngay.

Bà từng nghĩ không vui không buồn là đã bình an. Nhưng bình an không có nghĩa là bỏ mặc mọi việc. Xả thọ chỉ là cảm giác không dễ chịu cũng không khó chịu; nó không đồng nghĩa với vô minh. Điều bà thiếu lúc ấy là sự chú ý và hiểu biết trước những dấu hiệu bất thường của chồng. Những dấu hiệu nghi đột quỵ như yếu tay, nói khó cần được cấp cứu ngay.

Bác sĩ cho biết ông Minh bị nhồi máu não, nửa người bên phải yếu. Khi bác sĩ hỏi về những dấu hiệu trước đó, bà Lan nhớ ly nước run, đôi đũa rơi, lời ông nói vấp. Bà cúi mặt: “Tôi có nghe… mà không chú ý.”

Bà gọi Tùng. Nó đến cùng Vy, mắt đỏ vì lo. Tùng nắm tay mẹ: “Má đừng ngồi một mình. Con ở đây.” Vy, vốn là dược sĩ, giúp hỏi rõ đơn thuốc và cách chăm sóc, nhưng vẫn để bác sĩ điều trị quyết định. Cô mang cháo đến: “Con nấu lạt để ba ăn theo hướng dẫn của bệnh viện.” Lần này bà Lan nghe chữ “lạt” mà không thấy bị chê. Bà thấy Vy đang lo cho người nhà.

Đêm ấy, bà ngồi cạnh ông Minh. Bàn tay phải của ông yếu, nhưng ông cố nhìn bà rồi nói từng tiếng: “Canh… hôm… đó… ngon.” Bà nghẹn lại. Người chồng lặng lẽ ăn cơm cùng bà mấy chục năm vẫn biết, vẫn thương; chỉ là bà chưa từng chờ lời khen từ ông.

Gần sáng, Tùng ngồi xuống bên mẹ: “Hôm đó con ăn hai tô. Con không biết má đang buồn. Tin nhắn của má làm con sợ nói gì cũng sai.” Bà nhìn con, lần đầu thấy cả nỗi khó xử của nó. Bà nói nhỏ: “Má cũng đã nghĩ sai về tụi con.”

Bà Tư đến thăm, trao tờ giấy ghi lời kinh: “Đối với lạc thọ, tham tùy miên cần được đoạn trừ; đối với khổ thọ, sân tùy miên cần được đoạn trừ; đối với bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên cần được đoạn trừ” (SN 36.3). Bà Lan đọc chậm. Bà chưa hiểu hết chữ “tùy miên”, nhưng đã thấy mình từng bám vào lời khen, nổi giận vì lời góp ý, rồi lơ đãng với người ở bên cạnh.

Chủ nhật sau, bà theo bà Tư đến chùa, không phải để tìm ai trách, mà để học nhìn lại tâm mình.

Hai tháng sau, ông Minh về nhà tập đi với gậy. Bà Lan đều đặn đi chùa, chép lời Sư vào cuốn tập xanh. Bà dịu hơn với chồng, nhưng đôi lúc nghĩ thầm: “Mình tu tiến bộ rồi.”

Một hôm, Vy mang hộp chia thuốc theo ngày đến, nói: “Con sợ ba uống nhầm. Má cho con sắp lại nhé.” Tùng tiếp lời: “Hay ba má ở gần tụi con, con tiện phụ chăm ba.” Cả hai nói vì thương, nhưng bà Lan nghe thành: “Mình già rồi, vô dụng rồi.”

Chỉ ba giây, ngực bà nóng bừng. Bà quát: “Tụi bay tưởng tao không biết chăm ông ấy sao?” Rồi giật hộp thuốc, làm thuốc văng xuống nền. Tùng đứng sững; Vy im lặng, mắt ướt. Ông Minh chống gậy cúi xuống nhặt một viên, bàn tay yếu run mãi không giữ được.

Nhìn bàn tay run của ông Minh, bà Lan nhận ra mình vừa nổi giận. Bà lại tự trách: “Đi chùa bao lâu mà vẫn vậy!” Rồi bà nhớ lời Sư: “Thấy mình vừa giận là cơ hội để dừng. Đừng giận thêm chính mình. Biết sai thì sửa.”

Bà đặt tay lên ngực, thở chậm. “Nóng. Đây là sân” (tâm chống đối, muốn đẩy điều không vừa ý ra xa). Cơn nóng chưa hết ngay, nhưng bà không nói thêm lời nặng. Bà quỳ xuống nhặt thuốc, nói với Vy: “Má xin lỗi. Má sợ các con nghĩ má không còn làm được gì.”

Vy ngồi xuống cạnh bà: “Con sợ ba uống nhầm thuốc, sợ má phải lo một mình.” Tùng cũng quỳ xuống: “Con đề nghị vụng quá. Mình bàn lại, má nhé.” Ông Minh nhìn cả nhà, gật đầu. Họ gom thuốc riêng để nhờ dược sĩ kiểm tra, không tự ý dùng lại những viên không còn xác định được.

Tối ấy, bà Lan ghi vào tập: “Lần trước mất ba tuần mới nhìn lại. Lần này chỉ vài phút.” Bà không ghi để khoe tiến bộ, mà để nhắc mình tiếp tục tập.

Một tháng sau, bà Lan lại nấu canh chua ngày Chủ nhật. Cái nồi nhôm cũ vẫn đó, nhưng bà nêm nhạt hơn để ông Minh cùng ăn được. Tùng phụ nhặt rau, Vy rửa trái cây. Ông Minh ngồi gần cửa bếp, tập cử động bàn tay theo hướng dẫn phục hồi chức năng.

Ở chợ, cô bán cá hỏi: “Lại nấu cho con trai hả bà?” Bà định khoe: “Nó mê canh tôi lắm.” Bà chợt nhận ra mình lại mong được khen. Bà mỉm cười: “Hôm nay nấu cho cả nhà.” Niềm vui vẫn còn; chỉ là bà không muốn buộc niềm vui ấy vào một câu nói của con.

Trước bữa cơm, bà nhớ lời Sư: “Vui thì biết mình vui. Nếu bắt đầu đòi người khác phải làm theo ý mình mới vui, hãy nhận ra điều đó.” Miếng thứ nhất, bà nếm vị chua của me. Miếng thứ hai, bà cảm thấy đầu gối hơi nhức. Đến miếng thứ ba, bà lại liếc nhìn Tùng, chờ lời khen. Bà nhận ra sự mong chờ ấy và nhẹ nhàng quay về với bữa ăn.

Vy nói: “Canh hôm nay vừa lắm má.” Bà thấy vui, đáp: “Cảm ơn con.” Tùng gắp cá cho ba, kể chuyện công việc. Bà nghe cả câu chuyện, không chỉ nghe lời khen. Bà cũng nhớ má mình: có lẽ ngày xưa má vất vả và ít biết nói lời dịu dàng. Nghĩ vậy, lòng bà bớt trách, thêm thương.

Chiều, rửa chén xong, bà định cầm điện thoại như mọi khi. Bà dừng lại, thấy mình đang tìm thứ gì đó để lấp khoảng trống. Ngoài hiên, ông Minh đang tập gập những ngón tay. Bà ra ngồi cạnh, chờ ông tập xong một lượt.

Ông nhìn bà, chậm rãi nói: “Bà… khác.” Bà hỏi: “Khác sao ông?” Ông đáp: “Bà… có mặt.”

Bà nắm bàn tay ông. Bà vẫn có thể vui, buồn, mong chờ hay giận dỗi như bao người. Những khuynh hướng cũ chưa vì vài tháng học mà hết hẳn. Nhưng giờ bà nhận ra sớm hơn khi mình đang bám víu hoặc phản ứng, để chọn cách nói và cách làm dịu dàng hơn. Hơi canh cuối cùng tan trong nắng chiều. Bà nhìn theo, rồi quay sang ông Minh.

— Hết —